Projekty

Teatr Magazyn Prób Bezpsa jest niezależnym zespołem teatralnym powstałym w 2004 roku w Bydgoszczy. Od początku funkcjonuje jako środowisko twórcze skupiające artystów różnych dziedzin – teatru, filozofii, muzyki, sztuk wizualnych i performansu. Idea teatru wyrasta z przekonania, że scena może być przestrzenią eksperymentu intelektualnego i artystycznego, w której spotykają się różne języki sztuki oraz różne sposoby myślenia o teatrze.

Założycielami teatru byli Jacek Puzinowski i Daniel Roland Sobota.

W pierwszym okresie działalności zespół rozwijał się w bliskim dialogu z bydgoskim środowiskiem teatru alternatywnego. Wczesne działania Magazynu Prób Bezpsa powstawały m.in. we współpracy z Teatrem Studio Czyczkowy, prowadzonym przez Jerzego Weltera, a także z artystami związanymi z niezależną sceną performatywną, takimi jak Piotr Rogaliński czy Aleksandra Kugacz-Semeci (obecnie związana z Teatrem ZAR w Instytucie Grotowskiego). Współpraca ta miała duże znaczenie dla ukształtowania języka scenicznego zespołu – opartego na pracy z ciałem, improwizacji, performatywności i otwartości na eksperyment formalny.

Pierwsze realizacje teatru stanowiły próbę połączenia refleksji filozoficznej z działaniem scenicznym. Do ważnych projektów tego okresu należą m.in. spektakle „Bezsennik Barnabera” (2005), „Eros: pożądanie porządku…” (2007) inspirowany dialogiem Platona oraz „Fajdros” (2009) – sceniczna interpretacja kolejnego z dialogów platońskich. Spektakle te rozwijały ideę teatru jako przestrzeni filozoficznego performansu, w której tekst klasyczny staje się punktem wyjścia do eksperymentu teatralnego, łączącego słowo, ruch i działanie sceniczne. W kolejnych latach zespół realizował również projekty takie jak „Wykład performatywny z filozofii”, rozwijający formę scenicznego wykładu jako działania artystycznego.

Ważnym elementem estetyki Magazynu Prób Bezpsa stało się traktowanie teatru jako laboratorium – miejsca, w którym można testować relacje między sztuką, myślą filozoficzną i doświadczeniem performatywnym. Wczesne spektakle zespołu często powstawały w przestrzeniach alternatywnych i sytuacjach site-specific, a ich język sceniczny czerpał z tradycji teatru fizycznego, performansu oraz europejskiego teatru eksperymentalnego.

Z czasem działalność zespołu zaczęła ewoluować w kierunku projektów łączących teatr z muzyką i sztukami wizualnymi. Jednym z ważnych przykładów tej drogi był spektakl/performance „Po wodzie”, prezentowany w przestrzeni Wyspy Młyńskiej w Bydgoszczy podczas wydarzenia ŚwiatłoWody, do którego muzykę skomponował Sebastian Dembski. Projekt ten rozwijał myślenie o teatrze jako wydarzeniu performatywnym funkcjonującym w przestrzeni miejskiej i dialogującym z pejzażem oraz światłem.

Istotnym kierunkiem rozwoju teatru stała się również współpraca z muzykami i zespołami instrumentalnymi, m.in. z kwartetem smyczkowym Karoliny Orsik, co pozwoliło na rozwijanie dramaturgii opartej na relacji muzyki i działania scenicznego. Dzięki temu teatr stopniowo poszerzał swój język o elementy teatru muzycznego i performansu dźwiękowego.

W ostatnich latach Magazyn Prób Bezpsa rozwija również projekty skierowane do młodej publiczności, realizowane często w kontekście współpracy z Fundacją Kultury Pozytywka i jej wydarzeniami, w tym Międzynarodowym Festiwalem Sztuki dla Dzieci „Pozytywka”. Te doświadczenia doprowadziły do powstania nowych form scenicznych łączących teatr, muzykę i działania edukacyjne, często realizowanych w koprodukcjach międzynarodowych – m.in. z artystami ze Słowacji.

Transformacja ta nie oznacza odejścia od eksperymentalnego charakteru zespołu. Przeciwnie – projekty dla dzieci i młodzieży stały się dla teatru kolejnym obszarem artystycznego poszukiwania. W działaniach tych zachowana zostaje charakterystyczna dla zespołu metoda pracy: łączenie różnych języków sztuki, otwartość na improwizację, budowanie spektakli jako wydarzeń performatywnych oraz traktowanie teatru jako przestrzeni wspólnego doświadczenia artystycznego.

Dzięki temu Teatr Magazyn Prób Bezpsa pozostaje jednym z ciekawszych przykładów środowiska teatralnego wywodzącego się z tradycji teatru alternatywnego, które potrafi łączyć eksperyment artystyczny z działaniami edukacyjnymi i międzynarodową współpracą artystyczną.

Opiekunem instytucjonalnym Teatru Magazyn Prób BezPsa jest Fundacja Kultury Pozytywka.

Obecnie grupę tworzą – Nastazja, Rita, Jacek Puzinowscy, Aneta Pytlak

Stała współpraca – Roman Sorger (Słowacja), Olesia Us (Ukraina)

Współpraca okazjonalna – Sebastian Dembski (muzyka)

Manager – Nastazja Puzinowska- biuro@pozytywkafundacja.pl

Spektakle i perfomance:

Bezsennik Barnabera //2005 – 2006 //„spektakl filozoficzny”// reż Jerzy Welter

Eros: pożądanie porządku, porządek pożądania //2007 – 2010 // na podstawie Platona

Oscylator na Alternatorze // 2008 – 2009 // performance filozoficzny

Fajdros // 2010 – 2012 // spektakl // na podstawie Platona

Wykład performatywny z filozofii // 2012–2013 // performance filozoficzny, tekst Daniel Sobota

Troje Głuptasów // 2017 // spektakl performatywny, angielska basń ludowa

Pan Chrabąszcz i kłopoty z magią // 2018// spektakl performatywny //  na podstawie tekstu Barbary Korpal

Żabi Król // 2019 // spektakl performatywny // tekst Barcia Gimm

Bajka o AI // 2020 //  spektakl  //  Kwartet Karaliny Orsik, muz. W. Lutosławski, tekst. G. Lindenberg

Tuwimuza //2025 //   interaktywny performance muzyczny // we współpracy z Teatrem Haliganda (Słowacja)

„Po Wodzie // 2025 // spektakl, performance  „ruchu i światła”, wydarzenie plenerowe // muzyka Sebastian Dembski

Spektakl „Bezsennik Barnabera” –  reż. Jerzy Welter , tekst Daniel Roland Sobota

Spektakl „Eros, pożądanie porządku, porządek pożądania” –  tekst na podstawie Platona

Fragmant tekstu Daniela Rolanda Soboty, oddający wczesne kierunki poszukiwań Teatru Magazyn Prób BezPsa:

„..Cele, które przyświecały Stanisławskiemu w jego budowie „systemu” pracy twórczej, a mianowicie odzyskanie utraconej – wraz z wejściem na scenę – naturalności na drodze doskonalenia aktorskiego rzemiosła, miały czysto artystyczny wymiar. Tymczasem dla Grotowskiego cele wytyczone przez Stanisławskiego nie dotyczyły tylko dziedziny teatru czy sztuki jako takiej, ale wymagały rozszerzenia na całe życie człowieka. Wynika to stąd, że w oczach Grotowskiego codzienne zachowanie człowieka, które Stanisławski uważał jeszcze za „naturalne i normalne” i które stawiał jako punkt odniesienia i wzorzec pracy aktorskiej, było samo w sobie na wskroś teatralne, to znaczy nienaturalne, sztuczne. Zdaniem Grotowskiego teatralność nie jest tylko domeną teatru, lecz rozciąga się na niemal całe ludzkie bycie-w-świecie…”

Całość tekstu pod linkem powyżej.

Performace filozoficzny jako wykład

„Wykład z filozofii”  – spektakl /performance – wykład, tekst Daniel Roland Sobota

W interpretacjach i rozwinięciach myśli Daniela Rolanda Soboty i  działań Teatru Magazyn Prób BezPsa, inspirowanych zarówno fenomenologią, jak i praktyką teatru Jerzego Grotowskiego, wczesne założenia filozofii jako drogi dochodzenia do prawdy poprzez bezpośrednie doświadczenie (obecne już u Husserla jako „powrót do rzeczy samych”) zostają przekształcone we współczesną ideę wykładu filozoficznego jako performansu, w którym myślenie nie jest reprezentacją gotowych treści, lecz wydarzeniem dokonującym się w czasie rzeczywistym, poprzez ciało, głos, relację i sytuację, a filozofia odzyskuje swój pierwotny charakter działania – praktyki odsłaniania sensu w akcie wspólnego uczestnictwa – co oznacza odejście od przekazywania ustalonej wiedzy na rzecz fenomenologicznego, permanentnego odkrywania, w którym poznanie nie polega na opisie świata, lecz na jego współtworzeniu w doświadczeniu, a sam wykład staje się przestrzenią żywego badania, w której granica między teorią a życiem zostaje zniesiona.

„Pan Chrabąszcz i kłopoty z magią” – tekst Barbara Korpal

„Bajka o AI”  – tekst G. Lindenberg

„Żabi król” – tekst Bracia Grimm

Perspektywa filozoficzna inspirowana interpretacjami Daniela Rolanda Soboty

W interpretacjach Daniela Rolanda Soboty teatr Jerzego Grotowskiego przestaje być jedynie formą estetycznego widowiska. Staje się praktyką egzystencjalną, której celem jest doświadczenie prawdy o człowieku poprzez działanie, obecność i relację. W swoich analizach Sobota wskazuje, że „teatr ubogi” można rozumieć jako szczególną formę fenomenologicznego doświadczenia – sytuację, w której człowiek bada siebie poprzez ciało, głos, gest i relację z drugim człowiekiem.

Z tej perspektywy szczególnego znaczenia nabierają działania performatywne realizowane z dziećmi. Właśnie w pracy z dziećmi pojawia się bowiem przestrzeń, w której idea teatru jako doświadczenia życia ujawnia się w sposób najbardziej pierwotny i autentyczny.

„Bezsennik Barnabera” – reż. Jerzy Welter, tekst Daniel Roland Sobota

Rozwój koncepcji badanych przez Teatr Magzyn Prób Bezpsa w kieunku wydarzeń dla dzieci i młodzieży

Tekst inspirowany artykułem Dariusza Kosińskiego z Tygodnika Powszechnego.

Jeśli przyjąć – za Kosińskim – że wyczerpała się estetyka teatru operującego powtarzalnym językiem traumy i efektu („Europa” Warlikowskiego: wyjątkowo płaski i sztampowy spektakl), to w obszarze teatru dla dzieci i młodego widza szczególnie wyraźnie pojawia się potrzeba zwrotu w stronę doświadczenia autentycznego, relacyjnego i współtworzonego, co w naturalny sposób prowadzi do inspiracji myślą Jerzego Grotowskiego, który rozumiał teatr nie jako produkt do oglądania, lecz jako intensywne spotkanie – proces, w którym widz nie jest biernym odbiorcą, ale uczestnikiem przemiany, a aktor nie „odgrywa”, tylko „działa” na poziomie prawdy ciała i obecności.

Idea uczestnictwa – radykalna, wymagająca i oparta na relacji – może być niezwykle twórczo przełożona na teatr dziecięcy, o ile odejdziemy od infantylizacji i dydaktyki na rzecz współdoświadczania świata razem z młodym widzem. Traktując dziecko jako pełnoprawnego partnera zdarzenia scenicznego, który nie potrzebuje uproszczeń, lecz sensu i zaangażowania, tworzymy „teatr jako wehikuł” – koncepcję rozwijaną przez Grotowskiego w późniejszym okresie jego pracy – rozumianą jako narzędzie wewnętrznej transformacji, pracy nad sobą i przekraczania codziennych schematów percepcji, co otwiera niezwykle ciekawą perspektywę dla działań z dziećmi, ponieważ pozwala myśleć o teatrze nie jako o spektaklu do „obejrzenia”, ale jako przestrzeni przejścia, inicjacji i doświadczenia zmiany (nawet jeśli subtelnej), w której elementy rytuału, powtarzalności, pracy z ciałem, głosem, wyobraźnią i wspólnotą mogą budować głębokie, choć niekoniecznie werbalizowane przeżycie.

Oznacza to, że teatr dla młodego widza – zamiast kopiować dorosłe strategie estetyczne (np. nadmiar bodźców, spektakularność, efekty wizualne czy powierzchowną „ważność tematów”) – może i powinien tworzyć sytuacje intensywnego bycia razem, w których dziecko doświadcza sprawczości, uważności i obecności, a więc tego, co w ujęciu Grotowskiego stanowiło istotę działania teatralnego jako drogi, a nie produktu. Konsekwentnie prowadzi to do postulatu budowania nowych języków scenicznych opartych na prostocie środków, prawdzie relacji i realnym ryzyku spotkania, gdzie teatr nie „pokazuje świata”, lecz pozwala go wspólnie odkrywać i przeżywać.

„Żabi Król” – spektakl, preformance

Wakacje z lalkami – spektakl, dzieciecy performance marionetkowy

Spektakl „Eros – pożądanie porządku, porządek pożądania” to produkcja bydgoskiej grupy Magazyn Prób Bezpsa. Przedstawienie oparte jest na motywach platońskich, a jego premiera i pokazy odbywały się m.in. w legendarnym Bydgoskim Centrum Społeczno Kulturalnym  Yakiza w Bydgoszczy w 2009 roku. 

„…Nasza inscenizacja platońskiego dialogu nie próbuje rekonstruować historycznych warunków i specyfiki tamtych czasów. Daleka jest też od patosu i czci dla wielkiego klasyka. Platon jest w naszych oczach pisarzem dramatycznym, który posługuje się zarówno elementami komedii, jak i tragedii. Czy miłość nie jest zarazem śmieszna, jak i poważna? Niewątpliwie jest tematem, który dotyka każdego z nas. Dlatego nie w realistyce czasów zamierzchłych, lecz przede wszystkim w sobie samych próbujemy szukać tego, o czym Platon mówi – i znajdujemy…” (Daniel Roland Sobota)